İlaç tanıtım yönetmeliği ve sosyal medya: ilaç firmaları dijitalde ne yapabilir?

İlaç firmalarının pazarlama ve kurumsal iletişim ekipleri her gün aynı soruyla karşılaşıyor: Bu paylaşım tanıtım sayılır mı? Türkiye’de ilaç reklamı ve tanıtımı sıkı kurallara bağlı. Dijital kanallar da bu kuralların dışında değil.

Bu yazıda ilaç tanıtım yönetmeliği olarak bilinen düzenlemenin sosyal medya, web sitesi ve kanaat önderi iş birlikleri açısından ne anlama geldiğini sade bir dille özetliyoruz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye yerine geçmez.

Hangi mevzuat geçerli?

Temel düzenleme, 3 Temmuz 2015 tarihli ve 29405 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Beşerî Tıbbi Ürünlerin Tanıtım Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik‘tir. Bu yönetmelik 2011 tarihli eski yönetmeliği yürürlükten kaldırdı. 16 Kasım 2019’da yapılan değişiklik yalnızca ürün tanıtım temsilcilerinin yeterlilik belgesine ilişkin bir geçiş hükmü ekledi.

Yönetmeliğin dayanağı 1928 tarihli 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu’dur. Kanunun 13. maddesi müstahzarların reklamını, 18. maddesi ise yaptırımları düzenler.

TİTCK 2024’te beşerî tıbbi ürünler ve özel tıbbi amaçlı gıdaların tanıtımına ilişkin yeni bir yönetmelik taslağını görüşe açtı. İncelediğimiz kaynaklarda bu taslağın yürürlüğe girdiğine dair bir bilgi yok. Yine de içerik planınızı uygulamadan önce TİTCK’nın güncel metnini kontrol edin.

Halka tanıtım yasağı: İlaç reklamı yasak mı?

Kısa cevap: Evet, kural olarak yasak. Yönetmeliğe göre tanıtım hekim, diş hekimi ve eczacıya yapılabilir (m. 5/1). Ürünler, internet dâhil halka açık her türlü medya ve iletişim ortamında, doğrudan ya da dolaylı olarak topluma tanıtılamaz (m. 5/3).

Bu yasağın kaynakta görülen istisnaları sınırlıdır:

• Kurum izniyle, ürünün piyasaya arz edildiğini sağlık meslek mensuplarına duyuran gazete ve dergi ilanları (m. 5/3).
• Aşılama, salgın hastalıklarla mücadele ve sağlıklı yaşamı teşvik gibi Bakanlık kampanyalarında, Bakanlık izniyle ve onun belirlediği usulle toplumun bilgilendirilmesi (m. 6/1).
• Kurumca onaylı kısa ürün bilgisi (KÜB), kullanma talimatı (KT) ve kullanım alanlarının Kurumca belirlenen mecralarda ve ruhsat sahibinin kendi internet sitesinde yayımlanması (m. 5/4).

Reçeteli ve reçetesiz ürün ayrımı

1262 sayılı Kanun’un 13. maddesi, reçetesiz satılmasına izin verilmeyen müstahzarların reklamının yalnızca tıbbi dergilerde yapılabileceğini belirtir. Aynı madde, ürüne sahip olmadığı şifa özelliklerini atfetmeyi ve etkisini abartmayı yasaklar; reklam örneklerinin Bakanlık onayına tabi olduğunu söyler.

Yönetmeliğin halka tanıtım yasağı ise reçetesiz ürünler için ayrı bir genel istisna içermiyor. Bu nedenle reçetesiz bir ürün için halka yönelik bir iletişim planlıyorsanız, uygulamadan önce TİTCK’nın güncel metnini kontrol edin ve gerekirse Kurum görüşü alın.

Sağlık meslek mensuplarına tanıtım

Yönetmelikteki tanım geniş: Ruhsat sahibinin düzenlediği ya da onun adına, talebiyle, katkısıyla veya desteğiyle sağlık meslek mensuplarına yapılan her türlü bilgi verme faaliyeti tanıtımdır. Temsilci ziyaretleri, tıbbi dergi ilanları, doğrudan postalama ve bilimsel toplantılar bu kapsamda sayılır (m. 4).

Tanıtımda dikkat edilmesi gereken temel ilkeler şunlar:

• İçerik, Kurumca onaylanan kullanım alanlarına uygun ve kanıta dayalı olmalı (m. 6).
• Yanıltıcı, abartılı ya da gereksiz kullanımı teşvik eden ifadeler kullanılmamalı; çekiliş veya şans oyunu ile tanıtım yapılmamalı (m. 6).
• Tanıtım malzemeleri yalnızca yönetmelikte tanımlananlarla sınırlı; hastaların görebileceği yerlerde sergilenmemeli (m. 8).
• Ürün tanıtım temsilcisi, yeterlilik belgesi ve kimlik kartı olan kişidir; ziyaret yoluyla yalnızca hekim, diş hekimi ve eczacıya tanıtım yapabilir (m. 10).
• Ruhsat sahibi, ürün bilgilerinden sorumlu bir bilim servisi kurmakla yükümlüdür (m. 11).

Dijital toplantılar için TİTCK’nın 2021’de yayımladığı elektronik bilimsel toplantı ve ürün tanıtım toplantısı kılavuzu, ruhsat sahibinin toplantıya yalnızca ilgili sağlık meslek mensuplarının erişmesini sağlamasını öngörür. Yani webinar linkinin herkese açık paylaşılması risklidir.

Kurumsal sosyal medya hesaplarında neler yapılabilir?

Sosyal medya hesapları halka açıktır. Bu nedenle ilaç firmasının hesabı, ürün tanıtımı için uygun bir mecra değildir. Ancak bu, hesabın kapalı kalması gerektiği anlamına gelmez.

Yapılabilecekler

• Hastalık farkındalığı: Hastalıklar ve korunma yöntemleri hakkında genel bilgi paylaşılabilir. Ancak bilgi belirli bir ilaca yönlendirmemeli.
• Kurumsal iletişim: Yatırımlar, üretim tesisleri, sürdürülebilirlik çalışmaları ve şirket haberleri. Yönetmelikteki tanıtım tanımı ürünlerin tıbbi-bilimsel özelliklerine odaklandığı için bu içerikler ürün içermediği sürece genellikle farklı değerlendirilir.
• İşe alım ve işveren markası: Açık pozisyonlar, çalışan hikâyeleri, staj programları.
• Bakanlık kampanyalarına destek: Yalnızca m. 6/1’deki izin ve usul çerçevesinde.

Yapılamayacaklar

• Ürün adı, kutu görseli, logo veya marka renkleriyle ürünü çağrıştıran paylaşımlar (m. 5/3, doğrudan ve dolaylı tanıtım).
• “Bu hastalık için şu ilaç iyidir” gibi hastalık içeriğini bir ürüne bağlayan ifadeler.
• KÜB veya KT metinlerinin parçalarını kullanarak topluma yönelik içerik üretmek (m. 5/4).
• Sağlık meslek mensuplarına yönelik tanıtım içeriklerini herkese açık hesaplardan yayımlamak.
• Ürün adı içeren kampanya etiketleri, çekilişler veya yarışmalar.

Web sitesinde sağlık meslek mensuplarına özel alan

Yönetmelik, onaylı KÜB, KT ve kullanım alanlarının ruhsat sahibinin kendi internet sitesinde yayımlanmasına izin verir (m. 5/4). Hukuk kaynaklarında bu istisnanın dar yorumlanması gerektiği vurgulanıyor.

Sağlık meslek mensuplarına yönelik tanıtım içerikleri için ayrı ve erişimi kısıtlı bir alan kurmak yaygın bir uygulama. Bu alanda dikkat edilmesi gerekenler:

1. Erişimi yalnızca hekim, diş hekimi ve eczacıyla sınırlayan bir doğrulama sistemi kurun.
2. Bölümün yalnızca bu meslek gruplarına yönelik olduğunu açıkça belirtin.
3. Halka açık ve kısıtlı içerikleri birbirinden net biçimde ayırın.
4. Halka açık sayfalarda ürün tanıtımı yapmayın; bilginin hekim veya eczacıya danışmanın yerine geçmediğini belirten bir uyarı ekleyin.

Influencer ve kanaat önderi iş birlikleri

Bu alan en çok hatanın yapıldığı yer. Yönetmelikteki tanım, ruhsat sahibinin talebiyle, katkısıyla veya desteğiyle yapılan bilgi verme faaliyetlerini de kapsar. Yani bir fenomenin ya da hekimin firma desteğiyle yaptığı ürün paylaşımı, firmanın tanıtım faaliyeti sayılabilir.

Ayrıca sağlık meslek mensupları Bakanlık izni olmadan ürün tanıtımlarında rol alamaz. Üniversiteler, meslek kuruluşları, dernek ve vakıflar da izinsiz tanıtım faaliyetlerine katılamaz (m. 5/5).

Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nde 1 Temmuz 2026’da yayımlanan ve 1 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren değişiklikle, sosyal medya etkileyicilerinin reklam içeriklerinde “Reklam” veya “Tanıtım” ibaresi kullanması zorunlu hale geldi. Unutmayın: Etiket koymak, ilaç mevzuatına göre yasak olan bir tanıtımı meşru hale getirmez.

Kanaat önderleriyle hastalık farkındalığı projeleri yapılabilir. Ancak ürün adı, dolaylı ürün göndermesi ve firma ürününe yönlendirme içermemeli. Sözleşme ve içerik onay süreçleri bu sınırı yazılı olarak tanımlamalı.

Uygulamada en sık karşılaştığımız yanılgı

Bu alanda en çok karşılaştığımız yanılgı, “Bilgi doğruysa paylaşabiliriz” düşüncesi. Oysa içeriğin doğruluğu kadar kime hitap ettiği, nasıl sunulduğu ve tanıtım niteliği taşıyıp taşımadığı da önemli. Bilgilendirme amacıyla hazırlanan bir paylaşım bile kullanılan başlık veya görselle bambaşka bir anlama gelebiliyor.

Bu yüzden değerlendirmeyi içerik hazırlandıktan sonraya bırakmıyoruz. Mesajı en baştan firmanın ilgili onay ekipleriyle birlikte netleştiriyoruz. Bazen iddiayı yeniden yazmak, bazen görseli değiştirmek, bazen de paylaşmaktan vazgeçmek en doğru karar oluyor.

Sık yapılan hatalar

• Hastalık farkındalığı içeriğinin sonuna ürünü çağrıştıran bir görsel veya renk eklemek.
• Kongre ve lansman fotoğraflarını ürün standıyla birlikte kurumsal hesaplardan paylaşmak.
• Sağlık meslek mensuplarına yönelik webinar kayıtlarını herkese açık video platformlarına yüklemek.
• Çalışanların kişisel hesaplarından ürün içerikli paylaşım yapmasına yönelik bir sosyal medya politikası olmaması.
• Reklam etiketinin ilaç mevzuatı açısından yeterli olduğunu varsaymak.
• Paylaşım öncesi bilim servisi ve hukuk onayını atlamak.

Bu hataların sonuçları ciddidir. Kurum aykırı tanıtımın durdurulmasını, iptalini veya düzeltilmesini isteyebilir (m. 12). Ruhsat sahibine önce uyarı, tekrarında üç ay, sonra bir yıl tanıtım yasağı uygulanabilir (m. 13). 1262 sayılı Kanun’un 18. maddesi, internet üzerinden tanıtım veya satış halinde Bakanlıkça derhal erişim engeli kararı verileceğini ve aykırı tanıtımın idari para cezasına tabi olduğunu düzenler.

Sık sorulan sorular

İlaç reklamı yasak mı?

Kural olarak evet. Ürünler internet dâhil halka açık hiçbir ortamda doğrudan veya dolaylı olarak topluma tanıtılamaz. Tanıtım hekim, diş hekimi ve eczacıya yapılır.

İlaç firması Instagram veya LinkedIn hesabı açabilir mi?

Evet. Kurumsal haberler, işe alım ve ürüne yönlendirmeyen hastalık farkındalığı içerikleri paylaşılabilir. Ürün tanıtımı yapılamaz.

Kullanma talimatını web sitesinde yayımlayabilir miyiz?

Kurumca onaylı KÜB, KT ve kullanım alanları ruhsat sahibinin kendi internet sitesinde yayımlanabilir. Bu metinler kullanılarak topluma yönelik ayrı bir tanıtım yapılamaz.

Doktorlarla sosyal medya iş birliği yapabilir miyiz?

Sağlık meslek mensupları Bakanlık izni olmadan ürün tanıtımında rol alamaz. Ürün içermeyen farkındalık projeleri için bile içerik ve sözleşme süreçlerini dikkatle kurgulayın.

Mevzuata uygun dijital iletişim için

Crow Dijital olarak ilaç, medikal teknoloji ve sağlık turizmi firmalarıyla çalışıyoruz. Kurumsal sosyal medya, hastalık farkındalığı içerikleri ve sağlık meslek mensuplarına özel web alanlarını, firmanızın bilim servisi ve hukuk ekibinin onay süreçleriyle uyumlu biçimde planlıyoruz. Bu alandaki yaklaşımımızı ilaç sektörü sayfamızda inceleyebilir, projeniz için iletişim sayfamızdan teklif isteyebilirsiniz.

Kaynaklar

• Beşerî Tıbbi Ürünlerin Tanıtım Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik (RG 03.07.2015, 29405) – Alomaliye
• Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (RG 16.11.2019, 30950) – Alomaliye
• 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu
• TİTCK – Tanıtım Yönetmeliği Kapsamında Yapılacak Değer Aktarımlarına İlişkin Usul ve Esaslar Kılavuzu
• Mondaq – TİTCK elektronik bilimsel toplantı ve ürün tanıtım toplantısı kılavuzu
• Mondaq – Tanıtım yönetmeliği taslağı ikinci görüş turu (2024)
• Moroğlu Arseven – The Legal Framework for the Promotion of Medicinal Products for Human Use in Türkiye
• Hukukçular Evi – İlaç Tanıtım Faaliyetleri: Halka Tanıtım Yasağı, Sınırlar ve Yaptırımlar
• Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği değişikliği (RG 01.07.2026, 33297) – Alomaliye
• Erdem & Erdem – Ticari Reklam Yönetmeliği’nde kapsamlı değişiklikler